(ĐTCK)  Căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đang khiến thị trường vận tải biển và bảo hiểm quốc tế chao đảo. Phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh tăng vọt, nhiều hãng tàu buộc phải tính toán lại hải trình, trong khi chi phí vận chuyển liên tục leo thang…

Phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh thường tăng nhanh theo diễn biến địa chính trị

Cú sốc chi phí khi rủi ro chiến tranh gia tăng

Mới đây, Cơ quan Tài chính phát triển quốc tế Mỹ (DFC) thông báo triển khai một chương trình tái bảo hiểm hàng hải tại khu vực Vịnh Ba Tư nhằm hỗ trợ ổn định hoạt động thương mại trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị gia tăng. Chương trình này bao gồm cả bảo hiểm rủi ro chiến tranh, với quy mô bồi thường tối đa lên tới khoảng 20 tỷ USD và trước mắt áp dụng đối với tàu biển.

Động thái của DFC được xem là một nỗ lực nhằm trấn an thị trường khi các doanh nghiệp vận tải và bảo hiểm ngày càng lo ngại về nguy cơ gián đoạn tại eo biển Hormuz – tuyến đường huyết mạch của thương mại năng lượng toàn cầu. Khu vực này không chỉ vận chuyển dầu mỏ, mà còn là hành lang quan trọng đối với khí đốt hóa lỏng, phân bón và nhiều loại hàng hóa chiến lược khác.

Mặc dù chưa có dấu hiệu cho thấy eo biển này sẽ phong tỏa hoàn toàn, nhưng chỉ cần bị hạn chế qua lại cũng đã ảnh hưởng tiêu cực tới ngành vận tải và bảo hiểm. Theo các nguồn tin, trước khi chương trình của DFC được công bố, các công ty bảo hiểm tư nhân tiếp tục chào bán bảo hiểm cho tàu muốn đi qua khu vực này, nhưng với mức phí tăng vọt.

Đầu tuần qua, phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh đối với tàu đi qua eo biển Hormuz đã tăng lên khoảng 1% giá trị con tàu, so với mức khoảng 0,2% vào tuần trước đó. Với những tàu có giá trị hàng chục triệu USD, mức tăng này khiến chi phí cho mỗi chuyến vận chuyển hàng qua tuyến đường này đội thêm hàng trăm nghìn USD.

Các chuyên gia trong ngành cho hay, phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh thường gia tăng nhanh chóng theo diễn biến địa chính trị, đặc biệt tại các “điểm nóng” như Trung Đông. Ngoài phí bảo hiểm, nhiều hãng tàu đang cân nhắc thay đổi hành trình hoặc áp dụng các biện pháp kiểm soát rủi ro nghiêm ngặt hơn. Điều này càng khiến chi phí logistics tăng cao và kéo dài thời gian vận chuyển.

Những biến động tại Trung Đông đã nhanh chóng lan sang thị trường logistics toàn cầu, tác động trực tiếp tới hoạt động xuất nhập khẩu của nhiều doanh nghiệp Việt Nam. Theo Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ logistics Việt Nam (VLA), việc nhiều hãng tàu đồng loạt điều chỉnh tuyến vận chuyển và siết chặt nhận hàng khiến nguồn cung chỗ trên tàu bị thu hẹp. Hệ quả là giá cước vận tải tăng mạnh chỉ trong thời gian ngắn. Nếu như trước đây cước vận chuyển 1 container 40 feet khoảng 1.500 USD, thì nay tăng lên 3.000-4.000 USD. Tương tự, cước vận chuyển hàng không cũng tăng từ khoảng 7 USD/kg lên khoảng 11 USD/kg.

Các hãng vận tải cho biết, nguyên nhân không chỉ đến từ việc hải trình kéo dài khi phải tránh các khu vực rủi ro, mà còn do chi phí bảo hiểm tăng mạnh, đặc biệt là phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh.

Đối với các doanh nghiệp xuất nhập khẩu, sự biến động của chi phí logistics đang tạo ra áp lực lớn lên biên lợi nhuận, nhất là trong bối cảnh thương mại toàn cầu đang phục hồi chậm sau nhiều cú sốc liên tiếp. Không ít doanh nghiệp cho biết buộc phải xem xét lại kế hoạch giao hàng, thậm chí trì hoãn một số lô hàng nhằm tránh các tuyến đường có rủi ro cao.

Bài toán bảo hiểm khi chiến sự leo thang

Từ góc độ ngành bảo hiểm, căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đặt ra nhiều vấn đề phức tạp liên quan đến phạm vi bảo hiểm và trách nhiệm bồi thường.

Trao đổi với Báo Đầu tư Chứng khoán, đại diện Tập đoàn Bảo hiểm DBV cho hay, việc kích hoạt điều khoản loại trừ chiến tranh (war exclusion clause) trong các hợp đồng bảo hiểm thương mại sẽ phụ thuộc vào quyết định của từng doanh nghiệp bảo hiểm. Quyết định này thường dựa trên các quy định và khuyến nghị cập nhật từ các nhà tái bảo hiểm quốc tế, cũng như đánh giá rủi ro của bộ phận quản lý nghiệp vụ và quản trị rủi ro của từng doanh nghiệp bảo hiểm.

Đối với các lô hàng xuất nhập khẩu đi qua những điểm nóng như Biển Đỏ hay eo biển Hormuz, doanh nghiệp bảo hiểm thường chủ động cập nhật thông tin về tình hình chiến sự cho khách hàng. Khi phát sinh các lô hàng có điểm đi, điểm đến hoặc quá cảnh qua các khu vực này, doanh nghiệp bảo hiểm sẽ xem xét nhiều yếu tố trước khi quyết định có nhận bảo hiểm hay không. Những yếu tố được cân nhắc bao gồm quan điểm của nhà tái bảo hiểm về việc chấp nhận rủi ro tại khu vực đó, chủng loại hàng hóa, giá trị bảo hiểm của lô hàng, tuyến hành trình và phương tiện vận chuyển.

Sau quá trình đánh giá, doanh nghiệp bảo hiểm sẽ thông báo cho khách hàng về quyết định nhận bảo hiểm hoặc từ chối bảo hiểm đối với chuyến hàng đó. Trong trường hợp đồng ý bảo hiểm, doanh nghiệp bảo hiểm sẽ thông báo mức phụ phí cần thiết, đặc biệt là phụ phí mở rộng bảo hiểm rủi ro chiến tranh.

Trên thực tế, phụ phí chiến tranh thường do các nhà tái bảo hiểm tại thị trường London cung cấp và được điều chỉnh theo từng giai đoạn, cũng như mức độ rủi ro tại các điểm nóng cụ thể trên thế giới.

Một vấn đề khác cũng được nhiều doanh nghiệp quan tâm là liệu bảo hiểm gián đoạn kinh doanh có chi trả trong trường hợp chuỗi cung ứng bị gián đoạn do chiến sự hay không. Theo các chuyên gia bảo hiểm, bảo hiểm gián đoạn kinh doanh chỉ được kích hoạt khi xảy ra thiệt hại vật chất đối với tài sản được bảo hiểm do các rủi ro nằm trong phạm vi bảo hiểm gây ra. Trong khi với phần lớn các đơn bảo hiểm tài sản, rủi ro chiến tranh thường bị loại trừ khỏi phạm vi bảo hiểm. Vì vậy, trong trường hợp chuỗi cung ứng bị gián đoạn do chiến sự, bảo hiểm gián đoạn kinh doanh thường không được xem xét bồi thường.

Theo quy định của pháp luật Việt Nam, các doanh nghiệp bảo hiểm trong nước không được cấp bảo hiểm tài sản đối với các tài sản không nằm trong lãnh thổ Việt Nam. Mặt khác, rủi ro chiến tranh không được coi là một nghiệp vụ bảo hiểm riêng biệt, mà thường được xem xét như một rủi ro có thể được mở rộng hoặc loại trừ trong từng hợp đồng bảo hiểm cụ thể.

Do tính chất đặc thù và mức độ phức tạp cao, rủi ro chiến tranh thường được thu xếp thành các hợp đồng bảo hiểm riêng với sự tham gia của nhà tái bảo hiểm quốc tế. Tuy nhiên, năng lực nhận tái bảo hiểm đối với loại rủi ro này thường khá hạn chế.

Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị gia tăng, các nhà tái bảo hiểm quốc tế có thể điều chỉnh hạn mức nhận tái và cập nhật các điều khoản hợp đồng. Điều này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ xử lý các đơn bảo hiểm thương mại tại nhiều thị trường, trong đó có Việt Nam.

Dù vậy, theo các doanh nghiệp bảo hiểm, họ vẫn duy trì việc cập nhật thông tin rủi ro cho khách hàng và xem xét từng lô hàng cụ thể trước khi cấp đơn bảo hiểm, nhằm đảm bảo hoạt động thương mại không bị gián đoạn quá mức.

Khi thương mại toàn cầu ngày càng gắn chặt với các yếu tố địa chính trị, những biến động tại các điểm nóng như Trung Đông đang cho thấy một thực tế rõ ràng: Ngay cả khi tuyến hàng hải chưa bị phong tỏa, chỉ riêng rủi ro tiềm ẩn cũng đủ khiến chi phí vận tải và bảo hiểm tăng vọt, tạo ra những cú sốc lan tỏa tới toàn bộ chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nguồn: https://www.tinnhanhchungkhoan.vn/chi-phi-bao-hiem-truoc-cu-soc-trung-dong-post386796.html